شیرین عبادی، برنده جایزه نوبل صلح سال ۲۰۰۳ در روز پنجشنبه (۲۱ ژوئن) ۶۰ ساله شد. چهار سال پیش که شیرین عبادی جایزه نوبل صلح را در اسلو دریافت کرد و سپس به وطنش ایران بازگشت، فعالان حقوق مدنی در ایران با شادی فراوان به استقبالش شتافتند، اما بسیاری از سیاستمداران ایران کوشیدند تا در گفته‌هایشان از ارزش جایزه‌ بین‌المللی‌ای که او دریافت کرده بود بکاهند. در این میان اما شواهد بسیاری وجود دارد که نشان می‌دهد اهدای جایزه نوبل صلح به این زن مبارز ایرانی موجب تقویت رشد جنبش دمکراتیک و تسهیل افشای نقض حقوق بشر در ایران شده است.

کیواندخت قهاری مروری کرده است بر زندگی و مبارزات و اندیشه‌های شیرین عبادی به مناسبت ۶۰ سالگی او:

Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:   شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل
شیرین عبادی نماینده آن گروه از زنان ایرانی تحصیل‌کرده‌ای است که طعم تلخ تبعیض را چشیده‌اند و درد و رنج ناشی از آن را به نیرویی برای مبارزه با تبعیض تبدیل کرده‌اند.

تحصیل حقوق

شیرین عبادی ۶۰ سال پیش در همدان به دنیا آمد و در تهران بزرگ شد. پدرش حقوقدان بود و با نوع تربیت خود توانسته بود به  فرزندانش حس برابری میان دختر و پسر را منتقل کند. خانم عبادی در این باره می‌گوید:
«مهمترین چیزی که من از خانواده‌ام یاد گرفتم برابری حقوق زن و مرد بود. ما سه خواهر بودیم و یک برادر. در زمان ما پسر به هرحال اهمیت بیشتری از اولاد دختر داشت. اما رفتار پدر و مادر من، خصوصا پدرم، طوری بود که کوچکترین امتیازی به مناسبت پسربودن برای برادرم قائل نمی‌شدند.»

شیرین عبادی به تحصیل حقوق پرداخت. او قاضی‌ای جوان و موفق بود. دکتر عبدالکریم لاهیجی، بنیانگذار “جمعیت دفاع از حقوق بشر ایران“، نخستین سازمان حقوق بشر ایران، که در آن هنگام وکیل بود آن سالها را به خاطر می‌آورد:Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:  دکتر عبدالکریم لاهیجی
«شیرین عبادی جزو دومین گروه زنهایی بود که به عنوان قاضی وارد دادگستری ایران شدند در نخستین سالهای دهه پنجاه و این تحولی بزرگ برای دادگستری و بویژه نسل ما بود. چیزی که در مورد شیرین فوق‌العاده حائز اهمیت و توجه بود تسلط او بود موقعی که تصدی یک دادگاه را داشت. اولین زنی بود که رییس دادگاه شهرستان تهران شد. پست مهمی بود برای یک قاضی جوان. و این تسلط که می‌گویم هم تسلط حقوقی و فنی بود از نظر اداره دادگاه و هم شخصیت و ابهتی که شیرین داشت.»

حقوق پس از انقلاب

اما با انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ قوانین اسلامی جاری گشتند  و از جمله شغل قضاوت برای زنان ممنوع شد. برای شیرین عبادی تبعیضی که با قوانین به زنان روا داشته می‌شد به معنای پایمال شدن ارزشهای خانوادگی‌ای بود که به آن اعتقاد داشت:
«من با این روحیه بزرگ شده بودم  که زن و مرد با همدیگر برابرند و در اجتماع هم بعنوان قاضی مورد قبول جامعه قرار گرفته بودم. در هیچ موردی من به این مسئله برنخوردم که چون زن هستم، رأی من ممکن است بدتر از مردها باشد. تا اینکه انقلاب شد و قانون مجازات اسلامی را تصویب کردند. من در قانون خواندم که من اگر قتلی (بکنم) ارزش من درست نصف ارزش مرد است. تاثیر این قانون که کلیه‌ باورهای کودکی و جوانی من را باطل می‌کرد ضربه‌ی بزرگی بود و من در آنجا فکر کردم که من موجودیت انسانی‌ام را از دست دادم.»

حاصل آن بود که عبادی پس از گذراندن دوره‌ای دشوار از خانه‌نشینی، چیزی که بسیاری از زنان شاغل در رشته‌های گوناگون پس از انقلاب تجربه کردند، عزم جزم کرد و با روحیه‌ای مصمم به مبارزه پرداخت، در شرایط آن روزگار ایران “طرفدار حقوق بشر و حقوق زنان“ نوعی ناسزای سیاسی بود.  مبارزه عبادی  در ابتدا در عرصه حقوق کودک میسر بود:
«در آن زمان صحبت از حقوق بشر در ایران مانند این بود که شما یک نارنجک دست بگیرید و به خیابان بروید. من هنوز روزنامه‌هایی را دارم از دست راستی‌ها که وقتی می‌خواستند به من فحش بدهند‌، می‌گفتند طرفدار حقوق بشر، ای لیبرال، ای فمینیست. اینها زمانی بعنوان فحش در کشور ما به‌کار می‌برد. همدیگر را که می‌خواستند فحش بدهند، می‌گفتند فمینیست است. گفتن اینکه من فمینیست هستم یا طرفدار حقوق بشر، مسئله‌ی راحتی نبود. بنابراین من آمدم کارم را از جای دیگری شروع کردم، از حقوق کودک. وقتی راجع به کودکان صحبت می‌کنیم و حقوقی که آنها دارند، حساسیت جامعه‌ی پدرسالار کمتر جلب می‌شود. ضمن اینکه در قالب حقوق کودک کلیه‌ی مسایل حقوق بشری هم قابل طرح است.»

حقوق کودکان

Bildunterschrift: Großansicht des Bildes mit der Bildunterschrift:  شیرین عبادینسرین ستوده، وکیل دادگستری که هم اکنون بخصوص در زمینه لغو مجازات اعدام برای نوجوانان تلاش می‌کند، از آغاز شاهد تلاش عبادی برای مطرح کردن بحث حقوق کودکان و تاسیس انجمن حمایت از حقوق کودکان بوده است، انجمنی که هم اکنون بیش از پانصد عضو دارد. خانم ستوده همچنین می‌داند که شیرین عبادی در آن سالها که جنبش حقوق زن در ایران رشد نیافته بود، به این موضوع می‌پرداخت:
«یادم هست که در اولین جلسه‌ای که به دیدن ایشان رفته بودم سال ۷۰ بود.هنوز بحث حقوق زنان در ایران خیلی به‌اصطلاح پا نگرفته بود، حتا بحث روز جهانی زن با عنوان ۸ مارس هم خیلی مورد توجه قرار نمیگرفت. من خاطرم هست که به هر کتابفروشی میرفتم و کتاب مربوط به حقوق زنان میخواستم، میگفتند حالا شما اول تکلیف حقوق مردان را روشن کنید، بعد به حقوق زنان هم میرسیم. خاطرم هست همان اولین جلسه‌‌ای که رفته بودم پیش ایشان گفتم، من خیلی دنبال کتاب میگردم. در کمدش را باز کرد، دیدم یک عالمه کتاب مربوط به حقوق زنان قدیمی، جدید و جزو آنها کتاب سیمون دوبوار یادم هست جزو اولین کتابهاییست که هر فمینیستی آن را مطالعه میکند و کتابهای فارسی بسیاری که واقعا توی آن شرایط یک دریچه‌ی خیلی بزرگی بود برای من. وقتی یک موضوعی در جامعه به اصطلاح مد نیست، یک افراد خاصی با انگیزه‌های خاصی دنبالش میروند.»